وقتی تابستان شروع می‌شود، همه‌جا از مضرات مواجهه طولانی با نور خورشید صحبت می‌کنند و فواید آفتاب برای سلامتی فراموش می‌شود. مطالعات علمی متعدد فواید آفتاب گرفتن برای پوست، چشم و سلامت عمومی بدن را ثابت کرده‌اند و کمبود آن مثل مواجهه طولانی مدت، ممکن است منجر به بیماری شود.
این مطلب به بررسی فواید نور خورشید برای سلامتی در جنبه‌های مختلف می‌پردازد و به مدت زمان بهینه برای قرار گرفتن در برابر آفتاب و استفاده از فواید خورشید اشاره می‌کند.
فواید خورشید برای انسان
از مهم‌ترین فواید آفتاب گرفتن و دریافت نور خورشید به میزان کافی، می‌توان به تأمین ویتامین D (از ویتامین‌های اساسی برای بدن) و بهبود بسیاری از جنبه‌های سلامتی مثل خلق و خو، انرژی و خواب شبانه اشاره کرد.
1. نور خورشید ویتامین D را تأمین می‌کند
نور خورشید مهم‌ترین منبع تأمین ویتامین D در جهان است، تا جایی که از این ویتامین به عنوان «ویتامین خورشید» هم یاد می‌شود. بدن ما می‌تواند تا 90 درصد ویتامین دی موردنیاز خود را از طریق نور خورشید دریافت کند و این کار با جذب اشعه فرابنفش نوع B (UVB) آغاز می‌شود. جذب این اشعه، مولکول‌های کلسترول موجود در پوست را به ویتامین D3 یا شکل فعال ویتامین D تبدیل می‌کند.
از مهم‌ترین فواید آفتاب، تأمین این خواص ویتامین D برای بدن است:
- بهبود سلامت و استحکام استخوان‌ها
- تقویت سیستم ایمنی بدن
- بهبود خلق و خو
- بهبود سلامت قلب و عروق
- تقویت عضلات
- تنظیم قند و فشارخون
- بهبود عملکرد مغز
2. نور خورشید استخوان‌ها را تقویت می‌کند
ویتامین دی جذب شده از طریق آفتاب، جذب کلسیم در بدن را بیشتر می‌کند که یکی از مواد معدنی ضروری برای سلامت استخوان‌ها است. تأمین کلسیم به میزان کافی، از بروز بیماری‌هایی مثل پوکی استخوان و کاهش تراکم استخوان جلوگیری می‌کند و ریسک شکستگی استخوان را پایین می‌آورد.
3. نور خورشید باکتری‌ها را از بین می‌برد
تأکید زیاد روی مضرات نور خورشید باعث شده تا بسیاری از افراد برای دور ماندن از این مضرات، مدت زیادی از روز را در فضاهای بسته سپری کنند. گردوغبار موجود در فضاهای بسته، حاوی انواع باکتری بیماری‌زا است که برخی از آن‌ها علائم بیماری‌های تنفسی مثل آسم و آلرژی را تشدید می‌کنند.
نتایج مطالعات علمی نشان داده که نور خورشید باکتری‌های گردوغبار موجود در خانه را از بین می‌برد و میزان این باکتری‌ها در اتاق‌های نورگیر نصف اتاق‌های تاریک است. برای بهره‌مند شدن از فواید نور خورشید، گاهی اوقات پنجره‌ها را باز کنید و پرده‌ها را کنار بزنید تا کیفیت هوای خانه هم بهتر شود.
4. نور خورشید ممکن است فشارخون بالا را کاهش دهد
فواید آفتاب گرفتن فقط تقویت استخوان‌ها و داشتن پوست برنزه نیست. مطالعات علمی نشان داده که آفتاب گرفتن و قرار داشتن در معرض نور خورشید به میزان کافی، فشارخون سیستولیک (عدد بالایی در اندازه‌گیری فشارخون) را در افراد دچار نارسایی کلیه بهبود می‌بخشد.
همچنین اشعه فرابنفش خورشید، دسترسی بدن به نیتریک اسید را افزایش می‌دهد. این ترکیب، رگ‌ها را گشاد می‌کند و در نتیجه فشارخون را پایین می‌آورد.
5. نور خورشید می‌تواند کیفیت خواب را بهبود بخشد
نور خورشیدی که صبح‌ها روی صورتمان می‌افتد، یکی از محرک‌های اصلی برای ترک رختخواب است؛ اما همین نور اگر به میزان کافی دریافت شود، می‌تواند در زمان خوابیدن و کیفیت آن هم مؤثر باشد. ریتم شبانه‌روزی یا همان ساعت بیولوژیک بدن به چرخه روشنایی و تاریکی خورشید حساس است و هماهنگی با این چرخه، به تنظیم عادات خواب کمک می‌کند.
همچنین محققان معتقدند که قرار گرفتن در معرض نور خورشید در صبح زود، تولید ملاتونین در بدن را افزایش می‌دهد؛ هورمونی که نقش مهمی در تنظیم ریتم شبانه‌روزی بدن و کیفیت خواب دارد.
6. نور خورشید خلق و خو را تقویت می‌کند
یکی از فواید آفتاب این است که باعث می‌شود بی‌دلیل لبخند به لب بیاورید. این لبخند بی‌دلیل، پشتوانه علمی دارد و تحقیقات علمی نشان داده که نور خورشید تولید سروتونین را افزایش می‌دهد. این انتقال‌دهنده عصبی، پیام‌ها را بین سلول‌های عصبی و سراسر بدن جابه‌جا می‌کند و به دلیل تأثیر مثبتی که روی خلق‌وخو دارد، شناخته می‌شود. کمبود سروتونین، یکی از عوامل اصلی افسردگی و اضطراب است.
همچنین دریافت نور خورشید به میزان کافی، احتمالا ابتلا به افسردگی فصلی را کاهش می‌دهد که معمولا در فصل‌های پاییز و زمستان شیوع پیدا می‌کند. کمبود نور خورشید عملکرد غده هیپوتالاموس را مختل و ریتم شبانه‌روزی بدن را به هم می‌ریزد. این وضعیت، احساس ناامیدی، خستگی و غم را به دنبال دارد.
7. نور خورشید می‌تواند سیستم ایمنی بدن شما را تقویت کند
فواید آفتاب برای سیستم ایمنی بدن هم مستقیم و هم غیرمستقیم است. تأمین ویتامین D که یکی از ویتامین‌های تقویت‌کننده سیستم ایمنی است، به‌صورت غیرمستقیم بدن را در برابر بیماری و عفونت تقویت می‌کند. از طرف دیگر، اشعه ماورای بنفش خورشید به از بین بردن باکتری‌ها و ویروس‌ها کمک می‌کند و جلوی بیماری‌هایی مثل آنفلوانزا و سل را می‌گیرد. همچنین در بهبود علائم بیماری پوستی پسوریازیس مؤثر است.
مطالعات علمی نشان می‌دهند که افراد ساکن در مناطق با UV بالا، کمتر به بیماری‌هایی مثل ام اس و آسم مبتلا می‌شوند؛ چون این بیماری‌ها ریشه در مشکلات سیستم ایمنی دارند و نور خورشید با تأمین ویتامین D، جلوی ابتلا به آن‌ها را می‌گیرد.
8. نور خورشید با کاهش وزن مرتبط است
کاهش شاخص توده بدنی BMI هم یکی دیگر از مهم‌ترین فواید آفتاب برای سلامتی است. مطالعات علمی نشان داده‌اند که نور خورشید با افزایش جذب ویتامین D، در افزایش دسترسی بدن به نیتریک اسید و سایر عوامل مؤثر در تنظیم متابولیسم تأثیر دارد. از طرف دیگر با بهبود خلق‌وخو، انگیزه افراد برای فعالیت بدنی، پیاده‌روی و استفاده از فواید طبیعت گردی را بیشتر می‌کند.
فواید آفتاب برای پوست صورت
بهبود سلامت پوست (به‌ویژه پوست صورت) و جوان ماندن آن یکی از فواید آفتاب گرفتن است؛ البته به شرطی که مواجهه با آفتاب به حد خطرناک نرسد.
تأمین مقدار کافی ویتامین D التهاب‌های پوستی را کاهش می‌دهد و به افزایش سرعت ترمیم و بازسازی پوست منجر می‌شود. همچنین اشعه UV به عنوان یک ضدعفونی‌کننده، رشد باکتری‌ها در پوست را کند می‌کند و از این طریق احتمال بروز جوش را پایین می‌آورد. در نهایت نور خورشید با کاهش استرس و تنظیم چرخه خواب، به‌صورت غیرمستقیم هم به بهبود سلامت پوست صورت کمک می‌کند.
فواید نور خورشید برای چشم
فواید آفتاب گرفتن برای چشم هم به مدت زمان مواجه بستگی دارد و در صورت طولانی شدن مواجهه، این فواید تبدیل به مضرات می‌شود. نور خورشید به رشد طبیعی چشم در کودکان کمک و از ایجاد نزدیکی بینی در آن‌ها جلوگیری می‌کند. همچنین با افزایش ترشح دوپامین در شبکیه چشم، جلوی رشد غیرطبیعی کره چشم و پیشرفت نزدیک‌بینی را می‌گیرد.
فواید آفتاب گرفتن برای مردان
به جز آن دسته از فواید آفتاب که در بالا قید کردیم، نورهای طلایی آن فواید زیر را برای آقایان به دنبال دارند:
- افزایش سطح تستوسترون و بهبود عملکرد جنسی
- بهبود کیفیت اسپرم و قدرت باروری
- افزایش قدرت عضلانی و استقامت در تمرینات ورزشی
تمامی این خواص، به‌صورت غیرمستقیم و مستقیم با افزایش سطح ویتامین دی در بدن ارتباط دارند که مهم‌ترین فایده آفتاب برای بدن است.
فواید خورشید برای گیاهان
از جمله مهم‌ترین فواید خورشید برای زمین، کمک به رشد گیاهانی است که در حفظ محیط زیست و سلامت انسان‌ها نقش دارند. گیاهان با کمک نور خورشید آب و دی اکسید کربن را به انرژی مورد نیازشان تبدیل می‌کنند و داشتن انرژی به میزان کافی، به معنای رشد بهتر است. همچنین نور خورشید به ورود گیاهان به مرحله دادن گل و میوه کمک می‌کند و مقاومت گیاه در برابر آفات و بیماری‌ها را بالا می‌برد.
فواید نور خورشید در طب سنتی
طب سنتی ایرانی افزایش نشاط و انرژی، کاهش ضعف و سستی، کاهش رطوبت اضافی بدن، بهبود هضم غذا، سلامت پوست و تقویت مغز و اعصاب را از فواید آفتاب می‌داند. همچنین متخصصان این طب معتقدند نشستن پشت به آفتاب در صبح، سردی را کاهش داده و به بهبود مزاج بلغمی کمک می‌کند.
چه مقدار نور خورشید در روز باید دریافت کرد؟
برای استفاده کامل از فواید آفتاب برای سلامتی، باید مدت زمان مشخصی از روز را در مواجهه با آن باشید. این مدت زمان به رنگ پوست شما و میزان ملانین (رنگ‌دانه) آن بستگی دارد. ملانین به عنوان یک ضد آفتاب طبیعی عمل می‌کند و افراد رنگین پوست به دلیل داشتن ملانین بیشتر، باید روزانه 25 تا 40 دقیقه در معرض آفتاب قرار بگیرند تا بتوانند از تمامی فواید آن استفاده کنند.
در مقابل مدت زمان بهینه مواجهه با آفتاب برای افراد دارای پوست روشن، 10 تا 15 دقیقه است. همچنین در مناطق گرمسیر که نور خورشید مستقیم می‌تابد و قدرت آن بیشتر است، مدت زمان استاندارد قرار گرفتن در برابر نور خورشید کاهش پیدا می‌کند و در مناطق سردسیر و شمالی کره زمین، این مدت زمان بیشتر است.
تأثیر کرم ضد آفتاب بر نور خورشید دریافتی
صرف‌نظر از رنگ پوستتان، باید پیش از مواجهه با نور مستقیم خورشید از کرم ضد آفتاب استفاده کنید تا هنگام استفاده از فواید آفتاب، دچار مشکل نشوید. اشعه ماورای بنفش خورشید با وجود تمامی مزایا، ممکن است مشکلاتی مثل سوختگی، لک و چروک پوستی ایجاد کند. تحقیقات علمی نشان داده‌اند که ضد آفتاب تأثیر زیادی در میزان ویتامین D دریافتی ندارد و آن را کم نمی‌کند.
چگونه نور خورشید بیشتری دریافت کنیم؟
مقدار درست و ایمن قرار گرفتن در برابر نور خورشید به رنگ پوست، موقعیت جغرافیایی، فصل سال و زمان روز بستگی دارد. برای رسیدن به زمان بهینه و مطابق با شرایط خود، حتما با پزشک مشورت کنید و در مواجهه با آفتاب اعتدال داشته باشید. زیاده‌روی و اشتیاق بیش از حد برای استفاده از فواید آفتاب می‌تواند منجر به مشکلات پوستی و سوختگی شود؛ پس حتما قبل از خروج از خانه ضد آفتاب بزنید.
بهترین زمان برای دریافت نور خورشید چه زمانی است؟
هر زمانی که وقت برای بیرون رفتن و استفاده از نور خورشید داشته باشید، می‌توانید از فواید آن بهره‌مند شوید. با این حال تحقیقات علمی نشان می‌دهند که بهترین زمان برای بیشترین جذب نور خورشید و استفاده از فواید آفتاب، بین ساعت 10 صبح تا 1 بعدازظهر است. در این ساعات بدن اشعه UVB بیشتری دریافت می‌کند که این اشعه برای ساخت ویتامین D ضروری است. همچنین میزان دریافت اشعه مضر UVA در کمترین حالت خود قرار دارد.
مضرات نور خورشید برای بدن
با وجود این که فواید خورشید برای زمین و انسان بی‌شمار است؛ مواجهه بیش از حد و محافظت نشده با نور آن می‌تواند مضرات زیر را به دنبال داشته باشد:
- افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست
- آفتاب سوختگی
- بروز علائم پیری پوست مثل چروک و لک
- آسیب‌های چشمی مثل آب مروارید، خشکی و التهاب چشم
- گرمازدگی و کم آب شدن بدن
- ضعیف شدن سیستم ایمنی بدن
در صورت کمبود نور خورشید برای جبران آن چه باید کرد؟
در فصل‌های سرد و تاریک سال دسترسی به نور خورشید به میزان کافی سخت می‌شود و در فصل‌های گرم هم ممکن است مشغله یا حساسیت به نور خورشید جلوی مواجهه قابل توجه با نور خورشید را بگیرد. فارغ از هر مشکل، می‌توانید از روش‌های جایگزین زیر برای بهره‌مندی از فواید آفتاب استفاده کنید:
- نور درمانی: این درمان مثل نور خورشید به بهبود کیفیت خواب، خلق‌وخو و کاهش علائم افسردگی کمک می‌کند.
- مصرف منابع غذایی ویتامین D: مصرف ماهی‌های چرب، زرده تخم مرغ و شیر غنی شده می‌تواند دسترسی بدن شما به ویتامین D را بیشتر کند.
- مکمل‌ها: در نهایت مصرف مکمل‌های حاوی ویتامین D، می‌تواند جایگزین خوبی برای مواجهه استاندارد با نور خورشید باشد.
محصولات گیاهی الیو؛ بهبود سلامت پوست و مو
در این مطلب به فواید آفتاب گرفتن و مواجهه با نور خورشید برای سلامتی مثل بهبود خلق‌وخو، بهبود کیفیت خواب، تقویت سیستم ایمنی، سلامت پوست، تقویت استخوان‌ها، از بین بردن باکتری‌ها و تنظیم فشارخون اشاره کردیم. همچنین گفتیم که اگر نمی‌توانید به میزان کافی در برابر آفتاب قرار بگیرید، برای بهره‌مند شدن از فواید نور خورشید چه‌کار کنید.
با استفاده از محصولات گیاهی الیو، می‌توانید فواید خورشید برای پوست و موی خود را تقویت کنید. این محصولات به دلیل داشتن فرمولاسیون طبیعی و نداشتن ترکیبات مضر مثل پارابن، به جوان نگه‌داشتن و افزایش لطافت پوست و موی شما کمک می‌کنند.
سؤالات متداول درباره فواید آفتاب گرفتن و نور خورشید
فواید و مضرات نور خورشید کدامند؟
فواید آفتاب شامل تقویت سیستم ایمنی، کاهش افسردگی، بهبود کیفیت خواب، تقویت استخوان‌ها، تنظیم فشارخون و کاهش وزن می‌شود. مواجهه بیش از حد با آن هم مشکلاتی مثل افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست، پیری زودرس پوست، آفتاب سوختگی و گرمازدگی را به دنبال دارد.
آیا برای دریافت ویتامین D به نور مستقیم خورشید نیاز است؟
خیر. نور خورشید مهم‌ترین منبع دریافت ویتامین D محسوب می‌شود؛ اما می‌توانید این ویتامین را از ماهی‌های چرب، زرده تخم مرغ و مکمل‌ها هم به دست بیاورید.
فواید آفتاب برای پوست صورت چیست؟
کاهش التهاب و جوش از خواص مستقیم آفتاب برای پوست است. خواص آن در تنظیم چرخه خواب و کاهش استرس هم به‌صورت غیرمستقیم سلامت پوست را بهبود می‌بخشد.
فواید آفتاب برای مو چیست؟
آفتاب با کمک به تأمین ویتامین دی، به تقویت فولیکول مو و بهبود گردش خون در کف سر کمک می‌کند و با افزایش سروتونین و کاهش استرس، به‌صورت غیرمستقیم در بهبود سلامت مو نقش دارد. همچنین اشعه UV در از بین بردن قارچ‌ها، باکتری‌ها و بیماری های کف سر مؤثر است.
مقالات مرتبط
